şiirde biçim not ve örnekler

'Türkçe-Edebiyat' forumunda mkeskinim tarafından 3 Mayıs 2008 tarihinde açılan konu

  1. mkeskinim

    mkeskinim New Member

    Katılım:
    3 Mayıs 2008
    Mesaj:
    0
    Ödül Puanları:
    0

    ŞİİR TÜRÜ VE ÖZELLİKLERİ
    ŞİİR: Dizelerden oluşan ve seslerin uyumlu kullanılmasıyla insanlar üzerinde etki bırakan edebi anlatım çeşidine şiir denir. Duygu, hayal ve düşüncelerin bir düzene bağlı olarak, çekici bir dil ve ahenkli mısralar içinde aktarılmasıdır.
    *Şiiri düz yazıdan ayıran ölçü, mısra, ahenk gibi unsurlar vardır.
    *Nazım (şiir) biçimindeki yazılara "manzum"; Nazım parçalarına da "manzume" denir.

    ŞİİRLE İLGİLİ KAVRAMLAR
    DİZE(MISRA): Şiiri oluşturan her bir satıra dize denir. Şiirlerde her bir dize büyük harfle başlar.

    NAZIM BİRİMİ: Bir şiirde dizelerin belli sayılarda bir araya gelmesiyle oluşturdukları dize gruplarına nazım birimi denir.

    KAFİYE(UYAK): Dize sonlarında görevleri birbirinden farklı olan ses benzerliklerine kafiye denir.
    KAFİYE ÇEŞİTLERİ
    YARIM KAFİYE: Tek ses benzerliğine dayanan kafiyedir.
    *............dizildi
    *............yazıldı.
    TAM KAFİYE: İki ses benzerliğine dayanan kafiye türüdür.
    *.........karanlık
    *.........artık
    ZENGİN KAFİYE: Üç ya da daha çok ses benzerliğine dayanan kafiye türüdür.
    *........... yolculuk
    *...........soluk
    CİNASLI KAFİYE: Anlamları ayrı, fakat yazılış ve okunuşları aynı olan kelime ve kelime gruplarının mısra sonunda tekrarı ile oluşan kafiyedir.
    *...........vakit çok geç
    *...........nasıl geçersen geç.


    REDİF: Dize sonlarında görevleri aynı olan ses benzerliklerine redif denir.

    ÖLÇÜ(HECE ÖLÇÜSÜ): Bir şiiri oluşturan dizelerdeki hece sayılarının birbirine eşit olmasına dayanan ölçüye denir.
    SERBEST ÖLÇÜ: Bu ölçüde hecelerin sayısı ya da uzunluğu kısalığı dikkate alınmaz.
    KAFİYE ÖRGÜSÜ(ŞEMA): Bir şiirde kullanılan aynı kafiyelere aynı ortak harflerin verilmesiyle oluşan şemaya(örgüye) denir.
    KAFİYE ÖRGÜSÜ
    DÜZ KAFİYE: "a a a b" ya da
    "a a b b" olmalı.
    ÇAPRAZ KAFİYE: "a b a b" olmalı.

    SARMAL KAFİYE: "a b b a" olmalı

    ŞİİR İNCELEMESİ ve KAVRAMLAR İLE İLGİLİ ÖRNEKLER

    ŞİİR İNCELEMESİ: Verilen bir şiirin içerik ve biçim açısından incelenmesine şiir incelemesi denir.
    1.İçerik(Muhteva) Açısından İnceleme: Bir şiirde anlatılanların incelenmesidir. Bir şiir parçasına sorulacak “Bu şiirde ne, nasıl anlatılıyor?” sorusuna verilen cevap o şiirin içeriği olur. Bu incelemede şiirin konusu ve teması açıklanır.

    2.Biçim(Şekil) Açısından İnceleme: Bir şiirde kullanılan “kafiye, redif, örgü ve ölçü” nün bulunmasına biçim açısından inceleme denir.
    ŞİİR TÜRLERİ
    LİRİK ŞİİR: Aşk, ayrılık, hasret ve özlem gibi konuları işleyen duygusal şiirlerdir. Duygu, coşku ve akıcılık söz konusudur. Gazel, şarkı koşma, semai lirik şiire örnektir.
    PASTORAL ŞİİR:Doğa güzelliklerini, kır ve doğa sevgisini, orman, yayla, dağ, köy ve çoban yaşamını, bunlara karşı duyulan özlemleri anlatan şiir türüdür. Şair doğa karşısındaki duygularını anlatıyorsa "idil", bir çobanla karşılıklı konuşuyormuş gibi anlatıyorsa "eglog" adını alır.
    EPİK ŞİİR: Destansı özellikler gösteren şiirlerdir. Kahramanlık, yiğitlik gibi konular işlenir. Okuyanda coşku yiğitlik duygusu, savaşma arzusu uyandırır.
    DİDAKTİK ŞİİR:Bilgi vermek, öğretmek, öğüt vermek gibi öğretici amaç taşıyan şiirlerdir. Ahlakilik hakimdir. Kuru bir üslubu vardır. Manzum hikayeler ve fabllar hep didaktiktir.
    SATİRİK ŞİİR: Toplumdaki çeşitli düzensizlik ve bozuklukları yeren, taşlayan şiirlerdir.
    DRAMATİK ŞİİR: Tiyatronun manzum şekline denir. Dramatik manzume, karşılıklı konuşma şeklinde yazılan manzumelerdir.

    KAFİYE(UYAK) VE REDİF BULURKEN DİKKAT ETMEMİZ GEREKEN ÖNEMLİ NOKTALAR
    1. İlk önce kelimenin kökü ve eki bulunur.
    2. Tekrarlanan sesler aynı görevde kullanıldıkları için REDİFTİR.
    3. Köklerdeki ses benzerlikleri kafiyedir.
    4.Bir şiirde tekrarlanan bütün ses-hece-sözcükler veya mısralar REDİFTİR.
    Aşağıdaki şiir örneklerini biçim ve içerik açısından inceleyelim.
    BEKLENEN / NECİP FAZIL KISAKÜREK
    Ne hasta bekler sabahı
    Ne taze ölüyü mezar
    Ne de şeytan bir günahı
    Seni beklediğim kadar
    Kafiyeler :
    Redifler

    Kafiye Örgüsü
    Ölçü

    Geçti istemem gelmeni
    Yokluğunda buldum seni
    Bırak vehmimde gölgeni
    Gelme artık neye yarar
    Kafiyeler :
    Redifler

    Kafiye Örgüsü
    Ölçü


    Vaktaki beni gamlı görürler şâdım
    Vakta ki harabım sanılır, âbâdım
    Toprak gibi sakin, hâmuş olduğum an
    Göklerde inilder nice bin feryadım
    Mevlana
    Kafiyeler :
    Redifler

    Kafiye Örgüsü
    Ölçü

    SESSİZ GEMİ-YAHYA KEMAL BEYATLI
    Artık demir alma günü gelmişse zamandan,
    Meçhûle giden bir gemi kalkar bu limandan.
    Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;
    Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol.
    Kafiyeler :
    Redifler

    Kafiye Örgüsü
    Ölçü


    UZUN İNCE BİR YOLDAYIM-AŞIK VEYSEL
    Uzun ince bir yoldayım
    Gidiyorum gündüz gece
    Bilmiyorum ne haldayım
    Gidiyorum gündüz gece
    Kafiyeler :
    Redifler

    Kafiye Örgüsü
    Ölçü


    Dünyaya geldiğim anda
    Yürüdüm aynı zamanda
    İki kapılı bir handa
    Gidiyorum gündüz gece
    Kafiyeler :
    Redifler

    Kafiye Örgüsü
    Ölçü


    AŞKIN ALDI BENDEN BENİ-YUNUS EMRE

    Aşkın aldı benden beni
    Bana seni gerek seni
    Ben yanarım dün ü günü
    Bana seni gerek seni
    Kafiyeler :
    Redifler

    Kafiye Örgüsü
    Ölçü

    ÖNEMLİ NOT: TÜRKÇE SÖZCÜKLERDE BÜYÜK ÜNLÜ UYUMUNDAN KAYNAKLANAN SES DEĞİŞİKLİKLERİ REDİFİ BOZMAZ.

    Ne varlığa sevinirim
    Ne yokluğa yerinirim
    Aşkın ile avunurum
    Bana seni gerek seni

    Kafiyeler :
    Redifler

    Kafiye Örgüsü
    Ölçü


    GECELEYİN-ÜLKÜ TAMER
    Geceleyin karanlıkta
    Gülümsedim buluta ben
    Saçlarına düşen yağmur
    Gökkuşağı oldu birden

    Kafiyeler :
    Redifler

    Kafiye Örgüsü
    Ölçü


    MİHRİBAN-ABDURRAHİM KARAKOÇ
    Sarı saçlarına deli gönlümü
    Bağlamıştın,çözülmüyor Mihriban
    Ayrılıktan zor belleme ölümü
    Görmeyince sezilmiyor Mihriban

    Kafiyeler :
    Redifler

    Kafiye Örgüsü
    Ölçü


    Yar,deyince kalem elden düşüyor
    Gözlerim görmüyor aklım şaşıyor
    Lambada titreyen alev üşüyor
    Aşk kağıda yazılmıyor Mihriban

    Kafiyeler :
    Redifler

    Kafiye Örgüsü
    Ölçü


    :saskin
     

Bu Sayfayı Paylaş