Maket Nedir, Model Nedir?

'Model ve Maket Yapımı' forumunda 1001Design tarafından 14 Mayıs 2008 tarihinde açılan konu

  1. 1001Design

    1001Design 330i ///M3 Design

    Katılım:
    28 Ekim 2006
    Mesaj:
    25,106
    [​IMG]

    Maket, Fransızca maquette kelimesinden dilimize girmiş bir sözcüktür. Sözlük
    anlamı, “bir dekorun, bir yapının, bir aygıtın, heykelin, vb. görünümüne ve oranlarına
    bağlı kalınarak küçültülmüş üç boyutlu örneği”.1 olarak verilmektedir.
    Model, yine Fransızca kökenli bir kelime olup Fransızca’daki modèle kelimesinden
    Türkçe’ye ve diğer dillere girmiştir. Sözlük anlamı “başvurulmak, benzeri yapılmak
    üzere seçilmiş şey”2. Heykelciliğe özel verilen tanımı ise “yontma, eritme ya da dökme
    yoluyla üretilmek üzere, toprak, balmumu, alçı vb bir maddeden örneği çıkarılan yapıt.
    Model aslıyla aynı boyutta olabileceği gibi, aslının küçültülmüşü ya da büyültülmüşü de
    olabilir.”3 Burada verilen tanım ışığında, Eski Mısır’da, mezarlarda bulunan insan
    figürleri de model olarak tanımlanmıştır. “Mısır’da, Eski İmparatorluk dönemi
    mastabalarında, erkek ya da kadınları iş başında betimleyen çoğu kez kireçtaşından
    heykelciklere rastlandı. Bu tür modellerin en yaygın olduğu dönem Orta
    İmparatorluk’tur; çok sayıda insan figürünün yer aldığı maketlerde gerçek anlamda
    gündelik yaşam sahneleri canlandırılır......Eski Mısırlılar’ın gündelik yaşamı üzerine
    değerli bilgiler veren bu modeller aynı zamanda büyü değeri de taşırlar....”4
    Model uçakçılık ise uçakların küçültülmüş modellerini yapma ve kullanma tekniği ve
    uygulaması olarak tanımlanmıştır.5 Çeşitli bölümleri vardır: uçakları inceleme ve yapma,
    uçuş halinde deneme ve ayar, yarışma. Yarışlarda çeşitli kategoriler vardır, serbest uçuş
    (planörler, motorlu modeller, lastik motorlu uçaklar), kontrollü çembersel uçuşlar (hız,
    akrobasi, çarpışma, izleme yarışı ya da team racing), radyokumanda (akrobasi, iniş uçuşu,
    kule çevresinde yarış, uçan maketler).Bir model uçak motorlu olabileceği gib motorsuz
    da olabilmektedir.
    Maket uçak, dost ya da düşman hava kuvvetlerinde hizmet veren her tür askeri uçağın
    küçük ölçekli maketi ya da kopyası anlamında tanımlanmıştır.6


    ::::::::::::::::::::::::::::::::::
    1 Maket maddesi, Büyük Larousse, Cilt 15, s 7695
    2 Model maddesi, Büyük Larousse, Cilt 16, s 8244
    3 Model maddesi, Büyük Larousse, Cilt 16, s 8244
    4 Model maddesi, Büyük Larousse, Cilt 16, s 8245
    5 Model maddesi, Büyük Larousse, Cilt 16, s 8247
    6 Maket-uçak maddesi, Büyük Larousse, Cilt 15, s 7695


    [​IMG]

    Britanya, modern anlamda, günümüz maketçilik anlayışının şekillendiği, çok önemli
    eserlerin üretildiği bir ülkedir. Günümüz maket anlayışı ve tarzı Britanya’dan dünyaya
    yayılmıştır. Hemen peşi sıra ABD ve diğer bazı Avrupa ve daha sonra Uzakdoğu ülkeleri
    gelmektedir. İngilizce’de tüm bu yukarda saydığımız faaliyetler model kelimesiyle
    anlatılır. İngilizce’de kavramsal olarak maket veya model diye aynı işi anlatan iki ayrı
    kelime kullanılmaz. Tüm faaliyetler modelling, ürünler model ve bu işlerle uğraşan
    kişiler için de modeller tabirleri kullanılır. (Amerikalılar da sırasıyla, modeling, model ve
    modeler olarak, küçük bir yazım değişikliğiyle bunu kullanmaktadırlar).


    Bizim dilimizde ise her ikisi kullanılmaktadır. Kimilerine göre aralarında önemli anlam
    farkları da vardır. Türkçe’de, İngilizce’deki gibi, sadece model kelimesi kullanılsaydı pek
    çok anlamda kavram karmaşası meydana gelmemiş olacak ve yapılan işe basit bir şekilde
    model, modelcilik, modelci veya maket, maketçilik, maketçi, tabirleriyle anlamı bir
    kelime ile verilebilecekti.
    O halde Türkçe’de maket ne demektir, model ne demektir ve bu hobiyi hangisi daha iyi
    anlatır?
    Tarihsel olarak, maket, gerçeğine sadık kalınarak yapılmış, gerçeğine uygun bir biçimde
    ölçekli olarak küçültülmüş, montaj boyama vb gibi işler gerektiren, plastik, metal veya
    herhangi bir malzemeden yapılmış, ürünlere verilen isim olmuştur. Türkçede yıllardır bu
    aktiviteyi, bu hobiyi, anlatmak için maket kelimesi kullanılmaktadır. Biz de 1986
    yılından beri, 20 yıldır, yaptığımız işi bu şekilde adlandırmaktayız.
    Bazı kesimler de uçak vb gemi uzaktan kumandayla veya lastikle hareket eden (uçan
    veya yüzen) ürünleri model kelimesiyle tanımlamış ve bir fark olduğunu iddia etmişlerdir. Kimileri maket ve model arasındaki ayrımın, ürünün statik ve dinamik
    olmasıyla alakalı olduğunu iddia etmiştir. Bu görüşe göre maket statiktir, hareket eden,
    giden, yüzen veya uçan şeyler modeldir.7 Bu ayrım her ne kadar ne yukardaki Türkçe
    tanımlamalarla ne de kelime kaynağı olarak İngilizce konuşulan dünyadaki
    tanımlamalara uymasa da Türkçe’de bazı kişiler ve kesimler tarafından bu kavramsal
    “fark” ısrarla dile getirilmekte ve savunulmaktadır.
    Yukarıda, ansiklopedik olarak maket ve model tanımlarını vermiştik. Buradan da
    görüldüğü üzere, aslında geniş anlamda iki kelime de aynı faaliyeti anlatmaktadır. Fakat
    yıllar içerisinde kullanım tercihlerinin kemikleşmesiyle yeni anlamlar da kazanmışlar
    bazen yanlış yeni anlamlar da tanımlarına katılmaya çalışılmıştır. Zaman içinde, bir dile,
    yabancı bir dilden giren bir kelimenin veya tabirin değişik anlamlar kazanması olağan bir
    durum olarak görülebilir. Özellikle bu kelime veya tabir, belli bir kesime daha çok hitap
    eden, teknik bir kelime veya tabirse, bunu anlamlandırmak veya yeni anlamlar katmak da
    bu ufak kesimce geliştirilir ve sorgusuz sualsiz büyük kesimlerin dilinde günlük
    kullanımda yerini alır.
    Aslında, Türkçe’ye pek çok kelime yanlış veya farklı anlamlar kazanarak girmiş ve
    yanlışta ısrar neticesinde kendi kendine anlamını kabul ettirmiş ve doğru görünmeye
    başlamıştır. Bir konuda yıllarca ısrar edilirse elbette o konuda bir gerçek payı aranır veya
    o konu kendi gerçekliğini yaratır. Örneğin Türkçe’de İngiltere diye yaygın olarak
    kullanılan ülke isminin aslı Britanya olmalıdır. İngiltere, Birleşik Krallık, Büyük Britanya
    veya kısaca Britanya diye bilinen ülkeyi oluşturan dört bölümden biridir (İngiltere,
    İskoçya, Galler, Kuzey İrlanda). Elbette bunun çok eski tarihsel bir sebebi vardır fakat
    sonuç olarak, günümüzde bu ülkenin adı bu değildir ve Türkçe’de büyük oranda yanlışta
    ısrarla İngiltere kullanılır. Farklı bir alandan örnek vermek gerekirse, milletçe çok
    sevdiğimiz kurt ve önümüze gelen her köpeğe birşey kurdu, veya kurt kırması vs gibi
    isimler yakıştırmak. Öncelikle şunu kesinlikle söylemek gerekir hiçbir köpek kurt
    değildir. Bu bilimsel bir gerçektir ve tartışılması abesle iştigaldir. Bir köpeğin duruşu,
    suratı kurt gibi olabilir ama bir kurt ile köpek arasında genetik olarak onbinlerce yıl önce
    ayrılmış bir yol, dolayısıyla büyük fark vardır. Kurt köpeği diye yaygın olarak işaret
    edilen köpek aslında orjinal ismiyle German Shepherd Dog, yani Alman Çoban
    Köpeği’dir. Aynı şekilde, Siberian Husky cinsi köpekler de Türkçe’de yanlış bir şekilde
    Sibirya Kurdu diye bilinir. Bu listeyi Belçika kurdu, vs gibi sahte kurt tanımlamalarıyla
    uzatmak mümkündür. Dilimizde yaşanan bu sorunun aslında temelinde farklı dillerden,
    özellikle uzmanlık isteyen, adlandırılması uzmanlarca yapılması gereken kavramların,
    tarihsel sebeplerle veya basit anlamda ilgisizlik ve bilgisizlik neticesinde dilimize
    sokulmuş olması ve yanlışta ısrara devam edilmesidir. Bu bazen yukardaki örneklerde
    olduğu gibi tamamiyle yanlış olabileceği gibi maket model kavramlarının durumunda
    olduğu gibi, aslında yanlış olmayan ama birbiri yerine kullanılabilen ve bir anlamda
    gereksiz bir kavram karmaşası yaratan mahiyette de olabilmektedir.

    ::::::::::::::::::
    7 Gemi yapım işleriyle uğraşan bir maketçi şöyle demiştir: “Gemi maketi ile modeli ayrı şeylerdir. Model
    bir geminin ölçekli olarak yeniden yapılmasıdır. Tıpkı harita gibi 1/1000’lik bir ölçekte her parçanın
    aynının yapılmasıdır. Üstelik modelin yüzmesi de gerekir”.


    Tarihsel olarak, maket, gerçeğine sadık kalınarak yapılmış, gerçeğine uygun bir biçimde
    ölçekli olarak küçültülmüş, montaj boyama vb gibi işler gerektiren, plastik, metal veya
    herhangi bir malzemeden yapılmış, ürünlere verilen isim olmuştur. Türkçe’de yıllardır bu
    aktiviteyi, bu hobiyi, anlatmak için maket kelimesi kullanılmaktadır. Biz de 1986
    yılından beri, 20 yıldır, yaptığımız işi bu şekilde adlandırmaktayız. Kanımızca, bu bir
    derece de tercih ve yılların getirdiği bir alışkanlık meselesidir. Maket ve model arasında
    ayrım olduğundan yola çıkarak, yapay ve dayanaksız bir tartışma hedefleyen çabalar da
    yersiz ve gereksizdir. Sonuç itibarıyle baktığınızda, hem her iki kelimenin çıktığı orjinal
    dildeki anlamları ve yaygın olarak kullanıldığı İngilizce’de kullanımı, hem de Türkçe
    ansiklopedik anlamları geniş anlamda aynı faaliyete işaret eder.


    ::::::::::::::::::::::::::::::::::
    1 Maket maddesi, Büyük Larousse, Cilt 15, s 7695
    2 Model maddesi, Büyük Larousse, Cilt 16, s 8244
    3 Model maddesi, Büyük Larousse, Cilt 16, s 8244
    4 Model maddesi, Büyük Larousse, Cilt 16, s 8245
    5 Model maddesi, Büyük Larousse, Cilt 16, s 8247
    6 Maket-uçak maddesi, Büyük Larousse, Cilt 15, s 7695
     
  2. χ∂αηтє23χ

    χ∂αηтє23χ Schizophrene

    Katılım:
    5 Ocak 2008
    Mesaj:
    5,113
  3. Liberty59

    Liberty59 A/Y

    Katılım:
    29 Aralık 2006
    Mesaj:
    2,567
    eline sağlık.
     
  4. Kablo Yığ

    Kablo Yığ Banned

    Katılım:
    10 Mart 2009
    Mesaj:
    60
    yeni başlayacaklar için ne kadar faydalı bilgiler!
     
  5. blackblut

    blackblut New Member

    Katılım:
    21 Aralık 2007
    Mesaj:
    291
    eline sağlık
     

Bu Sayfayı Paylaş